Polykliniek Dr. Martens

Als je vanuit Deurle Astene binnenrijdt, zie je links in de Xavier de Cocklaan (nr. 36) de gewezen polykliniek van dokter Adriaan Martens nu ingericht als villa, maar met respect voor de originele stijl.

Villa "Landing"

Aan de overzijde (nr. 141) staat de villa "Landing" - ingeplant langsheen de leie, alweer met een schitterend uitzicht -, de woning van dokter Martens; de naam voor de villa had hij ontleend aan een verzenbundel van Wies Moens.

Zowel de kliniek als de villa zijn in 1933-1934 opgetrokken volgens plannen van architect Henry van de Velde. De villa is enigszins aangepast en als restaurant heringericht, de oorspronkelijke stijl bleef behouden.

Henry van de Velde, ooit impressionistisch schilder, heeft een hele evolutie doorgemaakt. Hij trekt na de Eerste Wereldoorlog naar Duitsland, waar hij in Berlijn en in Weimar mee aan de basis ligt van een vernieuwende richting in de architectuur: het Bauhaus. Het verblijf van onze landgenoot in Duitsland wordt brutaal afgebroken als Hitler in 1933 aan de macht komt. De "ontaarde kunst" van deze "vreemdeling" is voor de fascisten onaanvaardbaar. Zo komt hij terug in ons land waar hij verschillende opdrachten krijgt, onder meer de bibliotheek van de Gentse Universiteit en ook de twee geslaagde stukjes architectuur in Astene. Alle elementen van het Bauhaus zijn hier aanwezig: sobere, horizontale lijnen, spelen met volumes, kubistische inslag naast opvallende rondingen, gebruik van moderne materialen, gecombineerd met de traditionele baksteen.

• DR. ADRIAAN MARTENS, PROFESSOR EN BALLING
  
  De Limburger Adriaan Martens, een gereputeerd internist-diëtist en overtuigd flamingant, staat tijdens de Eerste Wereldoorlog in het activisme. Een oude Vlaamse eis die men vanwege de Duitse bezetter ingewilligd hoopt te krijgen, is de vernederlandsing van de Gentse Rijksuniversiteit, wat in 1916 dan ook gebeurt.
  
  Uit protest neemt een groot aantal professoren ontslag, zodat er nieuwe benoemingen moeten volgen. Zo krijgt Adriaan Martens de leerstoel interne ziekten.
  
  Uiteraard worden in 1918 alle Duitse maatregelen ongedaan gemaakt. De universiteit wordt opnieuw verfranst, de nieuw-benoemde professoren afgezet. Dr. Martens krijgt bovendien beroepsverbod zodat hij noodgedwongen naar Nederland moet uitwijken. Daar behaalt hij aan de universiteit van Leiden nogmaals het diploma van doctor in de geneeskunde, zodat hij zijn praktijk weer kan uitoefenen. Hij vestigt zich in Zeeuws-Vlaanderen, dicht bij onze grens, en heel wat van zijn Belgische patiënten zoeken hem daar op. Soms wordt zelfs een extra bus ingehuurd.
  
  Zodra een amnestiemaatregel is doorgevoerd - de "uitdovings-wet" van 1929 - komt Martens terug naar Vlaanderen. Kort nadien laat hij de villa en de polykliniek in Astene bouwen.
  
  In 1939 haalt hij opnieuw de politieke actualiteit: hij wordt voorgedragen als lid van de pas opgerichte Vlaamse Academie voor Geneeskunde. Hierbij krijgt hij de steun van de socialisten, met Huysmans en Anseele, en van de katholieken, met Van Cauwelaert en Verbist. De liberalen zijn tegen, dus: tweedracht binnen de driepartijenregering. Bij een vertrouwensstemming in de Kamer zorgt het VNV voor een wissel-meerderheid, waarop de liberale ministers aftreden. De regering-Spaak valt over het dossier-Martens, de allereerste regering uit onze geschiedenis onder leiding van een socialist.
  
  Korte tijd later neemt Adriaan Martens vrijwillig ontslag uit de Academie, waardoor een rooms-blauwe coalitie mogelijk wordt. Martens zelf houdt zich angstvallig buiten de politiek. Dat sommigen hun ongenoegen over deze flamingant nog eens willen afreageren, blijkt eens te meer bij de mobilisatie in het voorjaar 1940. Tijdens zijn afwezigheid wordt er ingebroken en komt de hele inboedel op straat terecht.
  
  

Villa "Zonneschijn"

Even voorbij villa "Landing" prijkt de statig witte "Villa Zonneschijn" (nr. 101) van Emile Claus tussen het groen van het park.

Astene Sas & Vosselare-Put

Nog wat verderop leidt de weg ons rechtsaf via de Dr. Martenslaan en de Hellestraat naar de Leie en het sluizencomplex van Astene-Sas. Voor auto's loopt de weg hier dood, voor voetgangers en fietsers is het een feest. Rechtsaf zijn er prachtige landelijke paden naar het kasteel Ooidonk.

Links is het ook best gezellig, richting "Vosselare Put" - destijds een plaats om te zwemmen in een afgesneden Leiemeander, vandaag vooral een culinair oord.

River Ranch

Het rechttrekken van de Leie en de debietregeling via een sluis gebeurde in 1860. Opmerkelijk is het gebouw "Oude Leie", dat nu "River Ranch" heet. Het dateert uit 1933-1934 en werd ontworpen door architect E. De Nil in de stijl "nieuwe zakelijkheid". Het combineren van rechthoeken en halve cirkels is zo typerend door allerlei kunstuitingen uit die periode: we vinden het in de meubelkunst, in de schilderijen van Gust de Smet en in sommige beelden van Jozef Cantré, alweer een Gentenaar die graag in de streek vertoefde.

De weg terug langsheen allerlei villa's in zeer uiteenlopende bouwtrant brengt ons naar de vroegere dorpskern van Astene, een zeer oude nederzetting met pre-Romeinse tumulusgraven. De oorspronkelijke dorpskern met kerk lag op een duinheuvel langs de rivier.

Iets verderop, langs de Kapellestraat, is nu een veevoederbedrijf gevestigd. Er stond een éénbeukig kruiskerkje, de parochie hing af van de Drongense abdij.

Ondanks de lintbebouwing en, wat sommigen omschrijven als industriële verloedering, bleef er nog een en ander van het agrarische Astene bewaard. Vanaf de kerk loopt - over de spoorlijn - de Parijsestraat, richting Nazareth, naar een groot park. Tot 1981 stond hier het Kasteel van Astene. Villawijken en het ontspannings-en vormingsoord De Ceder hebben het domein een nieuwe functie gegeven.

Goed ten Hove

In dezelfde straat ligt een zeer oude hoeve "Goed ten Hove" (nr. l3). Dit landbouwbedrijf staat al in 1480 beschreven als een van de bezittingen van de markies van Deinze. Van 1760 tot aan de Franse bezetting was het eigendom van de pastoor van Astene die er ook woonde.

Nieuw Goed te Parijs

Wat verder (nr. 31 ) vormt het "Nieuw goed te Parijs" een aanvulling op het verdwenen "Oud goed te Parijs" dat al in de 14de eeuw bekend stond.