Historiek & algemeen
Meteen leidt de weg rechtsaf naar Nazareth, het dorp met de bijbelse naam, wat aanleiding heeft gegeven tot legendevorming Was het de arme zandstreek - zo arm als Nazareth -, was het weer eens de stichting van een vrome welvarende pelgrim die zijn belofte nakwam, of was het de waarschijnlijk volksetymologische vervorming van het woord magereth, magere heidegrond? Wat doet het ertoe, feit is dat deze niet zo interessante landbouwgrond pas laat in cultuur is gebracht.
De zandleemgrond, behorend tot het domein "Scheldeveld", was amper goed voor rogge en aardappelen. Van de oorspronkelijk overvloedige bebossing - zelfs in 1850 had de gemeente nog ruim vijfhonderd hectare bos - resteren nu enkel de "hospice-bossen", eigendom van het Gentse OCMW (het hospice), die volgens een recent plan van de Vlaamse Landmaatschappij zouden uitgebreid worden. Na het brutaal ingrijpen door de aanleg van E17, zou wat extra groen voor het dorp niet te versmaden zijn.
Wie vanuit Deinze Nazareth binnenrijdt, ervaart meteen hoe deze gemeente er vroeger uitzag: een mengeling van landbouwgronden en kasteeldomeinen. Aan de rechterzijde van de weg ligt het park van wat tot voor een paar decennia het neoclassicistisch "Kasteel de Meulenaere" was. Nieuwe verkavelingen en een druk dorpscentrum laten een ander Nazareth zien, modern en niet zonder enig zelfbewustzijn. Is dit niet de hoofdplaats van een dekenij en van een gerechtelijk kanton? En ze hebben er hun eigen donderdagse markt en een bus- en spoorverbinding met Gent, al gaan ze even graag in Deinze winkelen.
De gemeente komt pas schriftelijk voor vanaf 1259. Ze hangt dan gedeeltelijk af van de Gentse kasselrij Oudbrug, voor de zuidelijke helft van die van Oudenaarde. Nog tot het begin van onze eeuw golden twee landmaten: de Oudenaardse roe verschilde van de Gentse.
De Nazarethse parochie zou gesticht zijn in 1240, volgens de overlevering, na de verschijning van Onze-Lieve-Vrouw aan de bisschop van Doornik. Maria is in ieder geval de patroonheilige van de kerk en aan haar beeld worden miraculeuze eigenschappen toegeschreven. Op de jaarlijkse Ommegang (8 september) wordt het beeld meegedragen in een lange tocht rond het dorp, een traditie die nog altijd veel bedevaarders trekt.
Een aanzienlijk stuk van deze uitgestrekte gemeente, vooral het latere De Pinte, behoorde tot het bezit van de Gentse Sint-Pietersabdij. Het grootste gedeelte had de graaf van Vlaanderen in het midden van de 14de eeuw aan de familie Van de Zickele geschonken - een brandglas in de kerk herinnert hieraan. In de 18de eeuw komt een aanverwant, de Oostenrijkse edelman Lodewijk van Rockolfing, over de gemeente heersen. Zijn wapenschild vormt een onderdeel van dat van Nazareth. In de 19de en begin 20ste eeuw krijgt de familie Kervyn de Volkaersbeke het bestuur in handen. Dit baronnengeslacht bewoont nog steeds het "Oud Kasteel" (Kasteelstraat nr. 16). Het "Nieuw Kasteel", dat in de 's-Gravenstraat stond, werd na de Tweede Wereldoorlog afgebroken. De stallen zijn tot villa omgebouwd.